De intensieve veehouderij, mestfraude, niet bouwen conform verleende vergunning of bestemmingsplan. Arbeidsmigranten die scheef wonen op campingterreinen, de intensieve veehouderij, stankoverlast bij champignonbedrijven, alcohol- en drugsgebruik, verkeerssnelheden.

Al jaren is er veel discussie in de raad over handhavingscapaciteit. Bij talloze onderwerpen die in de raad voorbij komen wordt benadrukt dat er te weinig tot niet gehandhaafd kan worden wegens gebrek aan capaciteit en het feit dat het geen prioriteit is.

D66+GroenLinks is geen fan van handhaving als middel op zich, maar vindt dat het wel kan leiden tot het voorkomen van ongewenste situaties. Immers, als je als automobilist weet dat je overal harder kunt rijden dan toegestaan, doe je dat sneller dan wanneer je weet dat de snelheid flink gecontroleerd wordt.

Voorzitter, het roer moet om. Handhaving gaat niet om meer budget, maar om een andere prioritering. Een andere visie en een andere cultuur.

Wij verzoeken het college om een plan van aanpak te maken om handhaving te verbeteren.

Voorzitter, dit is een van de punten die wij het college mee willen geven maar waar we ook van verwachten dat het college hier serieus werk van maakt. Graag horen we hoe het college dit varkentje gaat wassen. Het college gaf aan de komende jaren geld vrij te maken om te investeren, en dat de raad vanavond aan mag geven waaraan dat geld besteed moet worden. Daar heeft het college nu één punt van gehoord, en er zullen er nog meer volgen, maar niet voordat ik een aantal algemene opmerkingen heb gemaakt over de begroting zelf.

Allereerst dank aan de organisatie voor het maken van dit boekwerk en het incorporeren van het collegeprogramma in de begroting. Aan de ene kant vinden we dat fijn en handig, aan de andere kant hadden we het ook interessant gevonden het collegeprogramma als apart agendapunt tijdens een normale raadsvergadering te behandelen.

Een aantal politieke vragen over het raadsvoorstel, en de raadsbesluiten die ons worden voorgesteld:

Ik begin met punt 4, 5 en 7. Hierbij wil u al investeringsvolumes laten vaststellen zonder de bijbehorende voornemens en voorstellen. Deze komen namelijk later. Wij, en ook CDA, Essentie en PvdA, vinden dat niet de juiste volgorde. Vandaar dat er gezamenlijk een amendement ingediend zal worden dat vraagt om het schrappen van beslispunt 4 t/m 7. Ook het investeringsbedrag van 149.000 euro ten bate van het MIP in jaarschijf 2019 valt weg, vandaar de aanpassingen bij voorstel 1 en 2.

Nog een opmerking. Om de begroting 2019 vast te stellen wordt eenmalig 742.000 euro uit de AR gehaald. Dit wordt uiteindelijk weer opgevuld vanuit de egalisatiereserve SD en de aanvullende uitkering SD. Wij blijven echter geen voorstander van het onttrekken van moneys uit de algemene reserve. Bovendien, wordt het geld ook nog eens uit een pot gehaald waar de komende jaren in ieder geval fikse uitdagingen, maar misschien ook wel tekorten zullen ontstaan. Is dat slim? Wat vindt het college hiervan?

Zorg en onderwijs

Voorzitter, D66+GL vindt zorg en onderwijs belangrijk. Ik zou een heel betoog kunnen houden waarin we het nut van goed onderwijs nogmaals benadrukken, en eisen dat iedereen goede zorg zou moeten krijgen, maar dat is duidelijk. En dan gaat talent voor inkomen of afkomst. In zorg en onderwijs zit gelukkig veel veiliggesteld geld. Daarmee bedoel ik dat dat geld daar ook blijft. Denk aan het extra VVE geld dat m.n. ten goede komt aan kinderen met minder kansen. Uitgangspunt blijft voor ons dan ook dat iedereen recht heeft op goede zorg en goed onderwijs, ook als daar extra budget voor nodig is. We denken dan aan het geld voor de laaggeletterdheid die groter blijkt te zijn dan wij dachten (1 op de 7 inwoners van onze gemeente), het onderwijs aan kinderen van arbeidsmigranten en statushouders en aan de kinderen die net buiten het vangnet vallen maar daardoor niet mee kunnen doen aan het sociale leven omdat het inkomen van hun ouders net boven de grens ligt.

Op dit moment is de huisvesting van onze scholen een actueel punt. Veel scholen in onze gemeente zijn gedateerd ondanks alle renovaties van een paar jaar geleden om de scholen eigentijds te maken. Ze zijn simpelweg aan vervanging toe. Kinderen verdienen een frisse en gezonde school om in te leren. D66+GL vindt dat er blijvend geïnvesteerd moet worden in goede onderwijsvoorzieningen en wachten de plannen hierover af.

Dan nog een vraag naar aanleiding van recente publicaties; Wat doen we met het geld dat we als gemeente tekort zijn gekomen door uitvoering van zorgtaken op het gebied van de WMO en jeugdzorg waar de gemeente Horst aan de Maas nu voor wordt gecompenseerd met 650.000 euro van het rijk?

Burgerparticipatie

Burgerparticipatie is een belangrijk onderwerp omdat dat steeds meer gebeurt in onze gemeente. En daar kunnen we alleen maar blij mee zijn. Dit vraagt van ons als raad echter wel een andere rol. We zullen soms los moeten laten, burgerinitiatieven stimuleren en faciliteren, maar wel beseffen dat we een bepaalde verantwoordelijkheid houden.

Een mooi voorbeeld van burgerparticipatie is de samenwerking tussen de sportclubs America en Meterik. We hebben hier de laatste tijd niet meer zo veel over gehoord. Afgelopen zondag werd de derby tussen deze twee dorpen gespeeld. Onze vraag hierover is: was dit de laatste of één-na-laatste keer dat die derby gespeeld wordt? Verder wachten we de accommodatieplannen af.

Organisatie

Onze organisatie werkt hard aan bijvoorbeeld het maken van een stuk als de begroting. Maar ze is er vooral voor onze inwoners. Vanaf 1 januari 2019 gaat de gemeente enkel nog op afspraak werken. Klinkt als iets vervelends, omdat je dat dan steeds moet afspreken, maar in mijn ogen iets positiefs. Duidelijk voor onze inwoners wanneer ze kunnen en ook duidelijk voor de gemeente wat ze op een dag kunnen verwachten. Maar waarom zorgen we er niet voor dat mensen ook op zaterdag en zondag langs kunnen komen? Daar is zeker behoefte aan wat ons betreft! Deelt het college onze mening?

Energietransitie

Wat D66+GL betreft is onze gemeente in 2030 energieneutraal en 10 jaar later klimaatneutraal. Daarom vereist de energietransitie de komende jaren meer aandacht op financieel gebied. Er liggen enorme kansen in de energietransitie, en die moeten we pakken. Dat betekent dat de gemeente een rol als kartrekker mag hebben, waardoor in onze samenleving nog meer fantastische initiatieven ontstaan zoals we die al enkele hebben, als Kronenberg Energieneutraal, en een energiecorporatie die zich actief inzet op het geven van mogelijkheden aan iedere inwoner van onze gemeente om iets te doen aan de energietransitie.

We maken ons zorgen over het aantal taken in relatie met de wat beperkte begroting. Wij hebben eerder schriftelijk gevraagd waar de 6 ton die nu is begroot voor dit thema naar toe gaat. Het antwoord was als volgt: het opstellen van een overkoepelend milieu & duurzaamheidsbeleid, opstellen van een lokale energievisie, het vormen van een regionale energiestrategie (RES),beleid voor zon- en windenergie, het maken van een transitieplan Warmte, het energieneutraal maken van de gemeentelijke organisatie voor 2025, onderzoek naar de mogelijkheid om een eigen energiebedrijf/energie coöperatie op te richten en het stimuleren, enthousiasmeren en aanjagen van initiatieven van inwoners en ondernemers op het gebied van duurzaamheid plus het ondersteunen van flagship projecten. Dan hebben we het nog niet over stimuleringsmaatregelen voor burgers, bedrijven en instellingen en maatregelen voor een energie neutrale gemeente. We willen benadrukken dat we hier echt mee aan de slag moeten, omdat het belangrijk is om duurzamer te gaan leven, minder CO2 uit te stoten en meer duurzame energie op te wekken. En dat kan op veel manieren.

Onze vraag is: gaan we dit redden met 6 ton? D66+GroenLinks pleit voor zo groot mogelijke financiële steun om deze enorme uitdaging te bereiken. Graag een reactie hierop van het college.

Wat kunnen wij als gemeente nog meer doen? We kunnen onze gebouwen zo veel mogelijk verduurzamen. In de begroting is deze wens van de gemeente te lezen: “Bij onderhoud en vooral renovatie van onze eigen gebouwen en accommodaties streven we naar energie-neutrale oplossingen”. Kunnen we in plaats van streven niet gewoon zorgen dat dat altijd energie-neutrale oplossingen zijn? Wij zouden graag verder aan de slag gaan met de energietransitie dan dat we nu zijn. We zijn enthousiast over de komst van de windmolens op Greenport Venlo, maar we zouden ook nog graag windenergie in onze eigen gemeente opwekken, zo lang dat niet ten koste gaat van natuur of gezondheid. Maar in onze ogen hoeft het een het ander niet uit te sluiten. Is het college bereid de mogelijkheden te onderzoeken?

Waar we echt een ambitie missen op het gebied van energietransitie, is wonen: de maatregelen die we gaan nemen om ons woningbestand rigoureus te verduurzamen missen we. Ja, we hebben in het coalitieakkoord mooie afspraken gemaakt over andere vormen van wonen (CPO, woonhofjes en off-thegrid wonen), en duurzaam wonen, maar we missen de concrete vertaling terug in deze begroting. Heeft het college bijvoorbeeld niet de ambitie om een gasloze wijk aan te leggen, en daarmee ook te laten zien dat ze die ambitie echt heeft? We horen graag een reactie hierop van het college.

Economie en arbeidsmigranten

Het gaat goed met de economie. Er komen meer toeristen naar Horst aan de Maas, er is zeer lage werkloosheid en onze bedrijventerreinen zijn goed gevuld. Wat we ook zien in onze economie, is dat er veel arbeidsmigranten nodig zijn.

De afgelopen tijd waren arbeidsmigranten, en de komende tijd zullen arbeidsmigranten een heel belangrijk thema zijn en blijven in de hele regio. Wij vinden echter dat de bovenliggende discussie over economie in het algemeen in deze regio ook gevoerd moet worden. We hopen dat het college het daar met ons over eens is. Discussie over de lokale economie op de lange termijn is niet alleen wenselijk, maar ook noodzakelijk. Kijkende naar een termijn van de komende 10 jaar, dan zien we het liefste dat er dan meer hooggeschoolde arbeid is, die er ook voor zorgt dat onze hoogopgeleide jongeren zich aan de regio kunnen binden. Daarnaast moet er uiteraard ook nog andersoortige, praktisch geschoolde arbeid zijn voor andere inwoners.

Een van de middelen is een ontwikkeling van kwantiteit naar meer kwaliteit, meer duurzaamheid en hoger geschoold werk op GreenPort. Wij zijn blij met de werkgroep die stuurt op meer diversiteit in werk en betere acquisitie. Als dit onvoldoende gehoor krijgt zullen wij een motie indienen met deze strekking.

Voor de korte termijn vinden we het vooral belangrijk dat er goede oplossingen gevonden worden voor de huisvesting van tijdelijke/short stay arbeidsmigranten. Voor arbeidsmigranten die hier langer willen blijven willen we vol inzetten op intergratietrajecten. Wij wachten met smart het nieuwe beleid conform het coalitieakkoord af.

Kunst en Cultuur

Dan kunst en cultuur, voor ons een belangrijk thema. De begroting staat boordevol met KPI’s, waarvan sommige zorgvuldig geformuleerd zijn en anderen weer redelijk vaag blijven. Echter, kijkende naar de prestatie-indicatoren voor kunst en cultuur, dan kunnen we niet anders concluderen dat die een ambitie missen die wij graag hoger zouden willen zien. “Het culturele aanbod is in beeld”, is in onze ogen geen prestatie-indicator, maar zou een minimale vereiste moeten zijn! Een voorbeeld van een goede indicator die we daar zouden kunnen hanteren is dat we een kunst- en cultuurplatform zouden laten beoordelen hoe zij het kunst- en cultuurklimaat in Horst aan de Maas zien en dat we dan streven naar een 7,5 of 8, net zoals we het bij het Sociaal Domein doen. Dit is wellicht lastig, maar laten we dan in ieder geval, samen met kunst en cultuurpartners verder werken aan een visie, een kunst en cultuurnota, waarin we korte en langetermijndoelen stellen. Want het college was hier toch al mee bezig? Wanneer kunnen wij een eindproduct verwachten?

Landbouw, milieu en groen

Dan ons laatste thema voor vanavond: landbouw, milieu en groen. Een heel belangrijk thema, waar in onze ogen meer geld mag gaan naar de bescherming van milieu en groen. Want de studie van WNF liegt er niet om: Sinds 1970 zijn populaties wilde dieren wereldwijd met 60 procent afgenomen. Het Wereld Natuur Fonds komt tot die conclusie in het tweejaarlijkse Living Planet Report over de wereldwijde biodiversiteit. Het WNF ziet als reden voor de afname de vernietiging van leefgebieden door onder meer landbouw en overexploitatie.

Laten we dit soort studies, op welke schaal dan ook, eens serieus nemen, en ons afvragen of het verstandig is om de economie altijd zo zwaar te laten wegen dan we nu doen. Laten we eens een keer nee zeggen tegen een bedrijf dat uit wil breiden als dat een locatie is in het buitengebied waar veel verschillende dieren zitten en toeristen en onze eigen inwoners graag gaan fietsen. Kunnen we dan zo’n bedrijf daar niet beter gewoon verbieden uit te breiden? Wat vindt het college hiervan?

We kunnen bijvoorbeeld nieuwbouwwijken zoals De Comert in Grubbenvorst alsnog gasloosen regenpijploos aanleggen. We moeten wat ons betreft dus ook echt NU aan de slag met de klimaatverandering aan te pakken, en niet wachten op nog meer zorgwekkende publicaties. Dus een begin maken en monitoren. Hoe kijkt het college hier tegenaan?

We kunnen zorgen dat er minder zwerfvuil in onze gemeente ligt door het plaatsen van blikvangers en bakken bij bijvoorbeeld hondentoiletten en poepzakjespalen. Graag een reactie van het college op deze voorstellen.

Wat betreft de Intensieve veehouderij staat in de begroting: “In deze collegeperiode zijn de mogelijkheden om de klimaatdoelen op het gebied van IV te behalen bekend en hebben we een planning gemaakt”. Dat is wat ons betreft veel te vrijblijvend. We willen ambitie zien en zien dat het college hier echt al mee aan de slag is. Dat begint met het voeren van de discussie, die telkens maar uitgesteld wordt. Laten we hier eens over gaan praten. De landbouw is een belangrijke economische sector, maar er moet een verduurzamingsslag gemaakt worden in die sector. De minister heeft onlangs een voorstel gedaan om naar een systeem van kringlooplandbouw te gaan. Wij juichen dit zeer fanatiek toe en zouden hier een koplopersrol kunnen pakken, net zoals dat hier is gebeurd in de jaren na WOII, toen Nederland gevoed moest worden. We kunnen ons niet alleen meer richten op de varkens en kippen in de toekomst, maar moeten juist gaan denken over alternatieve eiwitbronnen. Laten we daar dan als gemeente ook de ruimte voor geven, zodat we daar, net als met de intensieve veehouderij zelf, koploper in kunnen worden. Laten we ook goed luisteren naar minister Schouten, die het belangrijk vinden toe te werken naar een systeem van kringlooplandbouw, iets waar wij groot voorstander van zijn.

Dan wil ik afsluiten met deze woorden, gesproken door het Indiase stamhoofd Chief Seattle, toen de President van Amerika, Franklin Pierce, de Indianen een reservaat aan wilde bieden waar ze dan mochten wonen:

Hoe kan je de lucht kopen of verkopen, hoe kun je de warmte van het land kopen of verkopen? Dat idee is vreemd voor ons. Want wanneer we de frisheid van de lucht en het sprankelen van het water niet bezitten, hoe kunnen we het dan kopen? Ieder stukje van deze aarde is heilig voor mijn volk. Elke glinsterende dennennaald, ieder strand, alle mist in de donkere bossen, ieder insect is heilig in onze cultuur. Het sap dat door de bomen loopt brengt de herinneringen van de rode man met zich mee.

De dode Amerikaan vergeet zijn geboorteland zodra hij overlijdt. Onze doden vergeten deze prachtige aarde nooit, aangezien de aarde hun moeder is. We zijn onderdeel van de aarde en de aarde is onderdeel van ons. De geurende bloemen zijn onze zussen, de herten, de paarden, de arenden zijn onze broers. Alles wat leeft behoort tot dezelfde familie.

Dus wanneer de Grote baas in Washington aangeeft dat hij ons land wil kopen, vraagt hij veel van ons. Hij geeft aan dat hij een plaats voor ons wil reserveren zodat we prettig en rustig bij elkaar kunnen wonen. Hij zal onze vader zijn en wij zijn kinderen. Dus we zullen uw aanbod om ons land te kopen overwegen. Maar het zal niet gemakkelijk zijn. Want dit land is heilig voor ons. Wanneer wij u dit land verkopen, moet u onthouden dat het heilig is, en dit aan uw kinderen en kleinkinderen vertellen, en aangeven dat iedere reflectie in het water van het meer een geschiedenis en verhaal uit het leven van de Indianen vertelt. Het kabbelen van het water is de stem van mijn vader.

We weten dat de Amerikaan onze manier van leven niet snapt. Het ene stukje land is voor hem hetzelfde als het volgende stuk, omdat hij een vreemdeling is die ’s nachts komt en het land wat hij nodig heeft voor zichzelf neemt. De aarde is niet zijn broer, maar zijn vijand, en wanneer hij dat verslagen heeft gaat hij weer verder. Zijn dadendrang zal de aarde verslinden en alleen woestijn over laten.

Als de laatste vis gevangen is, de laatste boom geveld, en de laatste rivier vergiftigd is. Pas dan zul je erachter komen dat je geld niet kunt eten.

Wat kunnen we hier van leren? Wat ons betreft kunnen we hier van leren dat zaken met elkaar in verband staan. Dat economie, natuur en groen in verband staan met elkaar, en dat we telkens kunnen kijken naar wat een economisch initiatief aan natuur kan kosten, maar dat als we telkens kiezen om de economie prioriteit te geven, we straks echt er achter komen dat je geld niet kunt eten.

Wij willen zaken vanuit een bepaalde integraliteit bekijken, en niet telkens stap voor stap, omdat dat namelijk ook helemaal niet het geval is. Laten we dus, zeker naar de ontwikkelingen in ons buitengebied, kijken als één geheel, en de juiste afwegingen maken om te zorgen dat het alleen maar mooier wordt de komende jaren